Projekt ograniczeń wynagrodzeń lekarzy — kontrakty i prawa

Projekt ograniczeń wynagrodzeń lekarzy obejmuje nie tylko limity płac, lecz także czas pracy, współpracę z kilkoma placówkami i treść kontraktów finansowanych przez NFZ. Na 21 października 2026 r. omawiane rozwiązania pozostają projektem, a nie obowiązującym prawem. Podstawą tej analizy jest rządowy druk sejmowy nr 3157 oraz tekst proponowany przez Komisję Zdrowia w sprawozdaniu nr 3193. 20 października 2026 r., po drugim czytaniu, Sejm ponownie skierował projekt do Komisji Zdrowia, więc ostateczny tekst może być inny. Obecnych umów nie należy zmieniać tylko dlatego, że rozpoczęły się prace legislacyjne.

Projekt dotyczy polskiego systemu opieki zdrowotnej. Jego znaczenie trzeba oceniać według rodzaju świadczeń, finansowania, placówki i podstawy zatrudnienia. Określenie „limit dla lekarzy” nie oddaje całego zakresu: część przepisów obejmuje szerzej osoby wykonujące zawody medyczne. Nie wszystkie zasady dotyczą każdej działalności prywatnej w taki sam sposób.

Stan prac legislacyjnych i prawny zweryfikowany 21 października 2026 r.

Na jakim etapie jest projekt ograniczeń wynagrodzeń lekarzy?

Projekt został skierowany do Sejmu we wrześniu 2026 r. Komisja Zdrowia przedstawiła sprawozdanie datowane na 7 października, udostępnione w druku nr 3193. Na posiedzeniu Sejmu 20 października 2026 r. odbyło się drugie czytanie, w którym zgłoszono poprawki i wnioski mniejszości, a projekt wrócił do komisji w celu przygotowania dodatkowego sprawozdania. Dopiero po nim możliwe jest trzecie czytanie i głosowanie. Przed oceną konkretnego postanowienia trzeba odróżnić pierwotną propozycję rządu, tekst komisji i wnioski mniejszości. To różne dokumenty w ramach jednego procesu.

Do sprawozdania dołączono dziewięć wniosków mniejszości, które nie są częścią tekstu rekomendowanego przez komisję. Ich treści nie należy przedstawiać jako przyjętych rozwiązań. Po drugim czytaniu doszły kolejne poprawki. Kolejne etapy mogą zmienić zarówno zakres ograniczeń, jak i przepisy przejściowe. Aktualny przebieg prac można sprawdzić na stronie procesu legislacyjnego druku nr 3157.

Kogo mogą objąć proponowane ograniczenia?

Projekt wiąże zasadnicze mechanizmy z udzielaniem świadczeń objętych umową o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Chodzi zatem o określony kontekst finansowania publicznego. Jednocześnie przy ustalaniu łącznego czasu zaangażowania przewiduje uwzględnianie także innych form aktywności. Sam podział na „etat” i „prywatny gabinet” nie wystarczy do ustalenia skutków.

Właściciel placówki powinien osobno zbadać umowę z NFZ, zakres świadczeń, model współpracy z personelem i miejsce wykonywania usług. Lekarz powinien zestawić wszystkie umowy oraz rzeczywisty wymiar aktywności.

Dwa etaty jako miara łącznego czasu zaangażowania

Proponowany art. 132aa przewiduje zasadniczo łączny miesięczny limit odpowiadający dwóm pełnym wymiarom czasu zatrudnienia. Obejmuje różne podstawy współpracy, a nie tylko umowę o pracę. Dla potrzeb tej regulacji projekt definiuje sposób obliczania pełnego wymiaru przez odniesienie do ośmiu godzin i dni roboczych, z uwzględnieniem świąt.

Ta szczególna jednostka obliczeniowa nie powinna być utożsamiana z automatyczną zmianą wszystkich norm czasu pracy obowiązujących personel medyczny. Trzeba też uwzględnić wyłączenia wskazane w projekcie, w tym dotyczące określonej gotowości do udzielania świadczeń poza zakładem. Analiza powinna objąć rzeczywisty harmonogram, nie wyłącznie nazwę umowy.

Osoba podejmująca współpracę miałaby składać oświadczenie o łącznym zaangażowaniu. Zmiany istotnych okoliczności wymagałyby aktualizacji w ciągu siedmiu dni. Dla placówek oznaczałoby to dodatkowy obieg informacji i konieczność kontroli harmonogramów. Oświadczenie nie rozwiąże problemu, jeżeli dokumenty kilku placówek będą wzajemnie niespójne.

Czy projekt nakazuje lekarzowi zatrudnienie na umowie o pracę?

Nie można tak opisać całej propozycji. Dla określonych osób udzielających świadczeń szpitalnych lub ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w placówce realizującej umowę szpitalną projekt przewiduje bezpośrednią współpracę w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru. Nie oznacza to jednak wyłącznie etatu pracowniczego. Tekst obejmuje również inne bezpośrednie podstawy zatrudnienia.

Przewidziano wyjątki związane między innymi z niższym harmonogramem świadczeń ambulatoryjnych i wykonywaniem określonej działalności u jednego świadczeniodawcy. Dodatkowe rozwiązania dotyczą dyżurów oraz sytuacji kadrowych. Dlatego przed stwierdzeniem, że dany lekarz będzie musiał zwiększyć liczbę godzin, trzeba sprawdzić dokładne przesłanki.

Projekt nie znosi zarazem potrzeby oceny, czy kontrakt cywilny odpowiada rzeczywistym warunkom współpracy. To odrębny problem od projektowanych limitów. Omawiamy go w poradniku kontrakt B2B z lekarzem a ZUS.

Współpraca z kolejną placówką i zgoda dotychczasowego świadczeniodawcy

W objętych regulacją sytuacjach podjęcie współpracy z kolejnym świadczeniodawcą wymagałoby zgody dotychczasowych podmiotów. Projekt przewiduje termin odpowiedzi i konsekwencje milczenia. Odmowa miałaby być powiązana z potrzebami kadrowymi, uzasadnieniem oraz propozycją większego wymiaru współpracy.

Nie jest to zatem prosty zakaz pracy w kilku miejscach. Jest to jednak ingerencja w możliwość swobodnego organizowania działalności. Znaczenie praktyczne będzie zależało od ostatecznych przesłanek odmowy, trybu ich kontroli i terminów. Przy niedoborze personelu projekt przewiduje także czasowe odstępstwa udzielane przez Prezesa NFZ oraz szczególne rozwiązania na nagłe sytuacje.

Jakie limity przewiduje projekt ograniczeń wynagrodzeń lekarzy?

Proponowany art. 132ab posługuje się kilkoma poziomami ograniczeń. Podstawowa maksymalna stawka godzinowa brutto wynagrodzenia zasadniczego miałaby wynosić jedną dwudziestą minimalnego wynagrodzenia za pracę. Projekt przewiduje odpowiednie stosowanie części reguł również do podstaw współpracy innych niż stosunek pracy.

Odrębnie projekt określa maksymalne wynagrodzenie średniomiesięczne w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech miesięcy. Podstawowa konstrukcja opiera się na ośmiokrotności minimalnego wynagrodzenia, proporcjonalnej do wymiaru współpracy. Przy wskazanych w projekcie dodatkach lub zadaniach przewidziano wariant oparty na dwunastokrotności. Łączny pułap u objętych regulacją świadczeniodawców ma co do zasady odpowiadać szesnastokrotności.

Nie należy sprowadzać tych przepisów do jednej kwoty „maksymalnej pensji lekarza”. Trzeba uwzględnić wymiar, podstawę współpracy, rodzaj dodatków i okres rozliczeniowy. Projekt przewiduje także wyłączenia dotyczące określonych świadczeń, między innymi nagrody jubileuszowej i niektórych świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy. Projekt ma też zakazywać uzależniania wynagrodzenia osoby wykonującej zawód medyczny od wysokości wynagrodzenia placówki z umowy z NFZ.

Co może zmienić się w modelu kontraktowym placówki?

Projekt wzmacnia model bezpośredniej współpracy z osobami wykonującymi zawód medyczny. Nie oznacza to jednak całkowitego zakazu każdej umowy między podmiotami leczniczymi. W tekście przewidziano również określone przypadki świadczeń wykonywanych przez inny podmiot we własnym zakładzie lub miejscu wezwania. Trzeba odróżnić taką współpracę od udostępniania personelu.

Umowy miałyby wyraźniej określać czas, stawkę i maksymalne rozliczenie. Pojawia się też system oświadczeń o wynagrodzeniu i jego zmianach. W określonych sytuacjach projekt przewiduje bardzo krótkie terminy zaproponowania nowych warunków i odpowiedzi, a następnie zakończenie współpracy. Ten mechanizm wymaga szczególnej analizy przed wdrożeniem procedur kadrowych.

Przepisy przejściowe: czy istniejące umowy zostaną zachowane?

Tekst komisji przewiduje dostosowanie niezgodnych umów zasadniczo w ciągu sześciu miesięcy od wejścia ustawy w życie. Projektowana ustawa miałaby wejść w życie po upływie miesiąca od ogłoszenia. Nie ma więc podstaw, aby na obecnym etapie wskazywać jedną pewną kalendarzową datę obowiązkowej zmiany wszystkich kontraktów.

Procedura dostosowania obejmuje oświadczenia, propozycje zmian i możliwe wypowiedzenia. Dla określonych wypowiedzeń związanych z dostosowaniem projekt wyłącza część przepisów ochronnych Kodeksu pracy, w tym wskazane reguły dotyczące konsultacji oraz ochrony przedemerytalnej i podczas usprawiedliwionej nieobecności. To szczególnie istotny element oceny prawnej, a nie techniczny dodatek do limitów finansowych.

Starsze komunikaty i wcześniejsze wersje projektu mogą zawierać inne rozwiązania przejściowe. Przygotowanie aneksów powinno opierać się dopiero na ostatecznej ustawie oraz aktualnej sytuacji każdej osoby. Na razie można przeprowadzić audyt umów i przygotować warianty działania.

Wątpliwości konstytucyjne: co wymaga rzeczywistej oceny?

Projekt ograniczeń wynagrodzeń lekarzy ingeruje w wolność wykonywania zawodu, wolność działalności gospodarczej, prawa majątkowe i zaufanie do państwa. Istotne są między innymi art. 2, 22, 31 ust. 3, 32, 64 i 65 Konstytucji. Z drugiej strony ustawodawca może wskazywać ochronę zdrowia, dostępność świadczeń i gospodarowanie środkami publicznymi, związane także z art. 68.

Ocena powinna więc dotyczyć proporcjonalności: przydatności ograniczeń, ich konieczności i ciężaru nakładanego na konkretne grupy. Trzeba pytać, czy podobny cel można osiągnąć środkiem mniej ingerującym. Ważne są również racjonalność wyjątków, sytuacja regionów z niedoborem kadr oraz rozróżnienie świadczeń publicznych i komercyjnych.

Nasza ocena problemu: szczególnie uważnej kontroli wymagają kumulacja ograniczeń w kilku placówkach, szybkie mechanizmy zakończenia umów i wyłączenia ochrony pracowniczej. Mogą one rodzić poważne pytania o proporcjonalność oraz ochronę uzasadnionych oczekiwań. Nie oznacza to jednak, że cały projekt został już uznany za niekonstytucyjny.

Zmiana przyszłych skutków trwającej umowy nie jest automatycznie tym samym co retroaktywne odebranie wynagrodzenia już należnego. Te sytuacje trzeba rozdzielić. Kategoryczna ocena przed ustaleniem ostatecznego brzmienia i skutków regulacji byłaby przedwczesna.

Jakie działania prawne rozważyć, jeśli ustawa wejdzie w życie?

Najpierw trzeba ustalić, czy dana osoba i umowa rzeczywiście mieszczą się w zakresie ustawy. Następnie należy sprawdzić prawidłowość oświadczeń, wyliczeń i proponowanej zmiany. Przy wypowiedzeniu umowy o pracę mogą mieć znaczenie środki ochrony przed sądem pracy i krótkie terminy ich wniesienia. Kontrakt cywilny wymaga odrębnej analizy podstaw i skutków zakończenia.

Wątpliwości konstytucyjne można podnosić w odpowiednim postępowaniu. Sąd może rozważyć pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego na zasadach art. 193 Konstytucji. Skarga konstytucyjna osoby indywidualnej ma własne przesłanki, związane między innymi z ostatecznym rozstrzygnięciem dotyczącym jej praw. Nie jest prostym środkiem służącym zaskarżeniu samego projektu ustawy.

Możliwe jest również przedstawianie problemów uprawnionym organom, w tym Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Żaden z tych kierunków nie gwarantuje uchylenia ograniczeń ani utrzymania dotychczasowego wynagrodzenia. Nie należy samodzielnie ignorować obowiązującej ustawy tylko z powodu przekonania o jej wadliwości.

Co przygotować już teraz?

• Wykaz umów, podstaw współpracy i miejsc udzielania świadczeń.
• Rozdzielenie świadczeń finansowanych publicznie i komercyjnych.
• Rzeczywiste harmonogramy, dyżury oraz gotowość poza zakładem.
• Składniki wynagrodzenia i okresy rozliczeniowe.
• Postanowienia o zmianie warunków, wypowiedzeniu i poufności.
• Warianty organizacyjne na wypadek wejścia ograniczeń w życie.

Przykład modelowy: lekarz współpracuje z dwiema placówkami na różnych podstawach i otrzymuje dodatek za określone zadania. Nie wystarczy zsumować kwot z ostatnich faktur. Trzeba ustalić zakres finansowania, wymiar, okres rozliczenia oraz właściwe przepisy o dodatkach. To przykład hipotetyczny, bez przesądzania skutków dla konkretnego kontraktu.

Najczęstsze pytania

Czy limity już obowiązują?

Nie na podstawie omawianego projektu. Według zweryfikowanego stanu na 21 października 2026 r. trwają prace legislacyjne. Projekt jest po drugim czytaniu i wrócił do komisji. Ostateczne obowiązki zależą od uchwalenia, ogłoszenia i wejścia w życie ustawy.

Czy każdy lekarz będzie musiał przejść na etat?

Takie uogólnienie jest nieprawidłowe. Projekt przewiduje różne podstawy bezpośredniej współpracy, szczególny minimalny wymiar w określonych sytuacjach oraz wyjątki.

Czy projekt można już zaskarżyć skargą konstytucyjną?

Skarga konstytucyjna nie służy do abstrakcyjnego zaskarżania projektu ustawy. Ewentualna ochrona po wejściu regulacji w życie zależy od rodzaju ingerencji i spełnienia ustawowych przesłanek.

Źródła

• Rządowy projekt — druk sejmowy nr 3157.
• Sprawozdanie Komisji Zdrowia — druk nr 3193; analizowany tekst komisji należy odróżnić od załączonych wniosków mniejszości.
• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.: Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 ze zm.

Analiza kontraktów lekarza lub placówki

Kancelaria zapewnia pomoc prawną lekarzom i podmiotom leczniczym. Indywidualny przegląd pozwala oddzielić obecne obowiązki od ryzyka projektowanych zmian i przygotować odpowiednie warianty działania. Opisz model współpracy przez formularz kontaktowy; zakres dalszej analizy będzie zależał od umów i ostatecznego stanu legislacji.