Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy korzysta z nowych narzędzi do badania umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B, które mogą ukrywać stosunek pracy. Pierwsze dane PIP pokazują, że reforma nie pozostaje zmianą wyłącznie „na papierze”. Kontrole już trwają, inspektorzy wydają polecenia, a przedsiębiorcy dobrowolnie zmieniają część zakwestionowanych umów. Nie oznacza to jednak, że każdy kontrakt B2B jest niezgodny z prawem. Kluczowe pytanie brzmi: czy współpracownik faktycznie działa jak niezależny przedsiębiorca, czy pracuje w warunkach charakterystycznych dla pracownika?
Co zmieniło się 8 lipca 2026 r.?
Reforma nie wprowadziła nowej definicji stosunku pracy. Punktem odniesienia pozostaje art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Znaczenie mają rzeczywiste warunki wykonywania pracy, w szczególności osobiste świadczenie pracy, odpłatność, podporządkowanie kierownictwu oraz wykonywanie obowiązków w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego.
Zmieniły się przede wszystkim narzędzia egzekwowania tych zasad. Według oficjalnych wyjaśnień kontrola może rozpocząć się z urzędu albo wskutek zgłoszenia. Inspektor bada dokumentację i faktyczny przebieg współpracy. Jeśli stwierdzi dominację cech stosunku pracy, może skierować do przedsiębiorcy pisemne polecenie zmiany modelu. Gdy polecenie nie zostanie wykonane, sprawa może przejść do postępowania administracyjnego przed okręgowym inspektorem pracy.
Sama nazwa umowy, fakt wystawiania faktur czy zarejestrowana działalność gospodarcza nie przesądzają wyniku. Tak samo pojedyncza cecha, na przykład stałe wynagrodzenie albo świadczenie usług głównie dla jednego klienta, nie powinna być analizowana bez całego kontekstu.
Co pokazują pierwsze dane PIP?
PIP 18 sierpnia 2026 r. opublikowała pierwsze podsumowanie. Od 8 lipca do 13 sierpnia wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia. Od początku 2026 r. było ich 1794, wobec 619 w analogicznym okresie poprzedniego roku.
Inspektorzy rozpoczęli ponad 100 kontroli, z których 35 zakończono do dnia komunikatu. Wydali 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Liczba poleceń nie jest równoznaczna z liczbą kontroli, ponieważ jedna kontrola może obejmować więcej niż jedną osobę.
PIP poinformowała też o 201 przypadkach dobrowolnej zmiany umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę, odnotowanych od 8 lipca do 6 sierpnia, zanim inspektorzy zakończyli szczegółowe ustalenia i zastosowali środki prawne.
Do 18 sierpnia Główny Inspektor Pracy wydał siedem decyzji dotyczących interpretacji indywidualnej podstawy zatrudnienia. W dwóch przypadkach uznał stanowisko kwalifikujące relację jako cywilnoprawną, a w pięciu ocenił, że opis odpowiada stosunkowi pracy.
To wczesny i niewielki zbiór danych. Nie powinien być traktowany jako miernik prawdopodobieństwa przegranej konkretnej firmy. Potwierdza jednak, że ryzyko kontroli i zakwestionowania nieprawidłowego modelu jest realne.
Jakie elementy kontraktu B2B będzie badać inspektor?
PIP podkreśla zasadę pierwszeństwa faktów przed nazwą umowy. Kontrola może objąć nie tylko kontrakt, lecz również wiadomości, procedury, grafiki, system raportowania, zasady urlopów, sposób wydawania poleceń i praktykę zastępstw.
Największej uwagi wymagają relacje, w których współpracownik:
- musi wykonywać pracę osobiście i nie może posłużyć się zastępcą;
- ma sztywno narzucone godziny lub grafik;
- wykonuje bieżące polecenia przełożonego;
- podlega kontroli typowej dla pracownika;
- nie ponosi realnego ryzyka gospodarczego;
- jest włączony w strukturę firmy tak samo jak pracownicy;
- potrzebuje zgody na każdą nieobecność;
- wykonuje stałe, powtarzalne obowiązki bez samodzielności organizacyjnej.
Żaden z tych elementów nie powinien automatycznie rozstrzygać sprawy. Liczy się całościowy obraz relacji.
Audyt B2B przed kontrolą — siedem obszarów
- Organizacja czasu i miejsca. Czy kontraktor sam ustala, kiedy i skąd realizuje usługi, czy podlega grafikowi?
- Kierownictwo i polecenia. Czy firma określa rezultat, czy na bieżąco kieruje sposobem wykonywania pracy?
- Osobiste świadczenie. Czy możliwe jest zastępstwo, podwykonawca lub zespół kontraktora także w praktyce?
- Ryzyko gospodarcze. Czy wynagrodzenie zależy od rezultatu, zakresu usług lub odpowiedzialności, czy przypomina stałą pensję?
- Narzędzia i koszty. Kto zapewnia sprzęt, licencje, ubezpieczenie i organizację pracy?
- Włączenie w strukturę. Czy kontraktor ma przełożonego, stanowisko i zasady nieobecności takie same jak pracownik?
- Zgodność dokumentów z praktyką. Czy zapis o swobodzie organizacyjnej jest faktycznie stosowany?
Efektem audytu powinno być przypisanie relacji do poziomu ryzyka oraz rekomendacja: pozostawienie modelu, rzeczywista zmiana organizacji albo zawarcie umowy o pracę.
Jak przebiega sprawa po rozpoczęciu kontroli?
Na etapie kontroli inspektor może wydać polecenie, które ma doprowadzić relację do zgodności z prawem. Według wyjaśnień ministerstwa możliwe jest zawarcie umowy o pracę albo rzeczywista modyfikacja relacji cywilnoprawnej tak, aby usunąć elementy charakterystyczne dla stosunku pracy.
Jeżeli przedsiębiorca nie wykona polecenia, inspektor może wystąpić do okręgowego inspektora pracy o wydanie decyzji administracyjnej. Oficjalne materiały wskazują, że od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy. Po doręczeniu rozstrzygnięcia trzeba niezwłocznie zweryfikować jego treść, sposób obliczenia terminu i materiał zgromadzony podczas kontroli.
Jakich działań firma powinna unikać?
Po otrzymaniu informacji o kontroli nie należy antydatować dokumentów, usuwać korespondencji ani tworzyć pozornych procedur. Ryzykowne jest również wywieranie presji na osobę, która mogła złożyć skargę. Zmiana umowy bez zmiany praktyki może pogorszyć wiarygodność przedsiębiorcy.
Bezpieczniejsze jest zabezpieczenie istniejących dokumentów, ustalenie osób odpowiedzialnych za kontakt z PIP i przygotowanie spójnego wyjaśnienia rzeczywistego modelu współpracy.
Jak Kancelaria może pomóc?
Kancelaria może przeprowadzić audyt kontraktów B2B, ocenić rzeczywistą praktykę współpracy, przygotować firmę do kontroli oraz reprezentować przedsiębiorcę po wydaniu polecenia lub decyzji. Prosimy opisać branżę, przybliżoną liczbę kontraktów i etap sprawy w formularzu kontaktowym Kancelarii.
